Een Midden-Romeinse nederzetting en grafveld te Londerzeel
Maarten Praet
In de zomer van 2022 werden tijdens een opgraving aan de Acacialaan in Londerzeel een Romeinse nederzetting en grafveld ontdekt naar aanleiding van de bouw van een nieuw retail- en bedrijvenpark. Het komt niet vaak voor dat zowel een nederzetting als het bijhorende grafveld worden opgegraven, waardoor zowel inzicht in het leven als de dood kan worden verkregen van de lokale bewoners in de Romeinse periode. De resultaten van dit onderzoek zijn nu allemaal gepubliceerd in een eindverslag dat je kan raadplegen via onderstaande link.
Figuur 1:Overzichtsplan van de volledige site met in het westen het grafveld en in het noorden de nederzetting.
Onze archeologen troffen in het noorden van het projectgebied een nederzetting aan met een hoofdgebouw, enkele kleinere bijgebouwen en een greppel die het geheel afbakende. Het hoofdgebouw is van het huistype IIC en wordt gedateerd tussen 50 en 200 na Chr. Dit houten gebouw is éénschepig met een kruisvormig verspreide krachtenverdeling en drie traveeën. Bij het bestuderen van dit plattegrond werden enkele kleinere kuilen aangetroffen die het oorspronkelijk gebouwplattegrond oversnijden, mogelijk duidend op kleine aanpassingen of reparaties. Binnen het gebouw werd handgevormd aardewerk gevonden, wat doorsnee werd gebruikt voor alledaagse activiteiten zoals koken, eten en het bewaren van goederen.
Figuur 2: Overzicht van hoofdgebouw en bijgebouwen in de Romeinse nederzetting.
Figuur 3: Reconstructietekening van het gebouwtype II (De Clercq 2019, fig. 10.41).
Rondom de nederzetting werd een greppel gegraven die een duidelijke scheiding vormde tussen het woongedeelte enerzijds en het grafveld in het zuidwesten anderzijds.
Figuur 4: Coupe van de greppel die als afbakening rond de nederzetting werd gebruikt.
Op zo’n 70m ten zuidwesten van de nederzetting werd een grafveld aangetroffen. Het gaat om 43 brandrestengraven waarbij de overledene samen met eventuele grafgiften werd verbrand op een gezamenlijke grafstapel (ustrinum) en vervolgens in een kuil werd geplaatst samen met de resten van de brandstapel en bijgiften. Van de brandstapel zijn geen archeologische resten teruggevonden, maar de kuilen waarin de crematieresten en bijgiften werden gedeponeerd zijn wel bewaard gebleven. Door de hevige verhitting van de brandstapel zijn veel vondsten zwaar beschadigd en soms zelfs vervormd, waardoor de interpretatie door onze archeologen niet evident was. Van de 43 brandrestengraven is er een quasi evenredige verdeling tussen graven zonder grafgiften, graven met slechts één grafgift en graven met meerdere grafgiften. Mogelijk kan dit een weerspiegeling zijn van de sociale structuur van de lokale bewoners waarbij er een gelijkmatige verdeling is tussen armere, gewone en rijkere individuen.
Figuur 5: Overzichtskaart van het Midden-Romeinse grafveld.
Figuur 6: Foto van een brandrestengraf.
Figuur 7: Foto van een brandrestengraf tijdens de opgraving met in situ grafgiften.
De grafgiften omvatten voornamelijk aardewerk voor het consumeren van eten en drinken zoals borden, kommen, kruikwaar, bekers en potten. Dit is typerend voor grafgiften uit de Romeinse periode waarbij gegeten en gedronken werd tijdens het begrafenisritueel. Doordat de vondsten werden meegegeven in het graf dat daarna wordt toegedekt geeft dit voor onze archeologen en duidelijke en gesloten context wat een vrij goede datering toelaat. Zo konden de graven gedateerd worden in de Midden-Romeinse periode tussen 70 en 200 na Chr. met een voorkeursdatering voor 100-150 na Chr.
Figuur 8: Overzicht van graf S38/136 met grafinhoud.
Figuur 9: Overzicht van Graf S16 met grafinhoud.
De vondsten die in de graven werden aangetroffen zijn duidelijk luxueuzer dan de vondsten uit de nederzetting, duidend op het belang van het hiernamaals voor de lokale bevolking. Zo werd onder meer terra sigilata aangetroffen, wellicht geïmporteerd uit Oost-Gallië. Deze aardewerksoort heeft een typerende rode glans, maar door de verhitting is de sliblaag volledig verdwenen waardoor het aardewerk een grijs verbrand oppervlak heeft. Desalniettemin konden nog enkele reliëfs worden herkend van menselijke figuren en dieren op de sterk gefragmenteerde scherven. Andere luxueuzere aardewerksoorten die werden aangetroffen zijn onder meer Pompeiaans rood aardewerk, geverfd aardewerk, gebronsd aardewerk en fijnwandig oxiderend aardewerk.
Figuur 10: Verbrande terra sigilata met reliëfversiering uit graf S16
Figuur 11: Volledig bewaarde geverfde beker (type Hees 4) uit brandrestengraf S107.
Naast het aardewerk werden ook metalen vondsten teruggevonden waaronder sleutels, messen, munten, een fibula en een ring. Er werd ook één meloenkraal uit kwartskeramiek teruggevonden. Tot slot werden ook Romeinse glasvondsten teruggevonden. Vanwege de hoge temperaturen was het glas sterk vervormd waardoor Tim Clerbaut van de Universiteit Gent werd ingeschakeld voor een specialistisch onderzoek. Hierdoor konden nog enkele van de glasvormen worden herkend. Zo werden fragmenten van een grote presenteerpot in kobaltblauwe kleur teruggevonden, evenals een armbandfragment en mogelijke kralen van een ketting. Er werd ook glas met een groene kleur aangetroffen dat deel uitmaakte van een prismafles.
Figuur 12: Ring uit graf S36.
Figuur 13: Meloenkraal uit kwartskeramiek uit graf S51 (Composiet T. Clerbaut).
Figuur 14: Overzicht van blauwe glasfragmenten uit graf S27 (Composiet T. Clerbaut).
We kunnen dan ook concluderen dat de resultaten van de opgraving van Londerzeel-Acacialaan van groot belang zijn om meer inzicht te verkrijgen in de Romeinse samenleving in het Civitas Nerviorum. Een Romeinse nederzetting met bijhorend grafveld en de grote diversiteit aan vondsten binnenin het grafveld worden slechts zelden aangetroffen op eenzelfde site. Zo blijft INDAR zich verder inzetten voor het onderzoeken van deze interessante sites die blijven schuilgaan onder de vele bouwprojecten in Vlaanderen.