Achter de Nederrij: een nat achtererf in het hart van Herentals

Een opgevulde depressie, een waterputten, afvalkuilen en twee dierbegravingen vertellen hoe ook delen van de vallei van de Kleine Nete werden ingericht als stedelijk achtererf.

Afbeelding 1: allesporenkaart

Wie vandaag aan de Nederrij in Herentals staat, ziet een bebouwde stadsrand. Voor de geplande uitbreiding van een ziekenhuis met een bovengrondse parking voerden de archeologen van INDAR er een opgraving uit op ongeveer 750 m². Onder het oppervlak bleek een heel ander landschap verborgen te zitten: een natte, met veen opgevulde depressie, restant van een oude geul of zijarm van de Kleine Nete.

Dat water bepaalde eeuwenlang wat mensen op deze plek konden doen. De kuilen, afvalresten en andere sporen concentreren zich vooral op de hogere, drogere delen van het terrein. In de nattere delen probeerden bewoners uit de late middeleeuwen en later het land bruikbaar te maken met ophogingslagen en afwateringsgreppels en -grachten. Een deel van de kuilen reikt tot in de veenlaag. Mogelijk werd hier turf gewonnen, een brandstof die vanaf de 12de eeuw heel belangrijk was, al is dit niet duidelijk aantoonbaar.

Het onderzoek leverde ongeveer 50 sporen op, uit de late middeleeuwen tot en met de nieuwste tijd. Samen schetsen ze het beeld van een achtererf of tuinzone achter de huizen langs de straat. Veel kuilen zitten vol huishoudelijk afval: kookpotten, borden, kommen, kannen en drinkgerei. Er werden geen woonhuizen of werkplaatsen gevonden, wel sporen van het dagelijks leven net buiten de voordeur.

Afbeelding 2: spoorfoto

Een van de opvallendste vondsten waren twee krengengraven, waarin een paard of rund werd begraven. Dat wijst erop dat er in of vlak bij het terrein dieren werden gehouden. Ook de plaggenwaterput uit de 18de–19de eeuw vertelt veel. De put was opgebouwd uit gestapelde graszoden en houten planken. Er lag een lederen schoenzool in, die we lieten conserveren. In de vulling van de put vonden we pollen en plantenresten die wijzen op de teelt van boekweit, vlas, hennep en aardappelen, en op het houden van schapen of geiten.

Afbeelding 3: bot vondsten

Daarnaast kwamen er metaalvondsten tevoorschijn, zoals gespen, riemtongen, knopen, munten, musketkogels en een deel van een zakhorloge. Ze zaten in de uitgegraven grond en kunnen dus niet aan een bepaald spoor gekoppeld worden, maar ze tonen wel dat het terrein gedurende lange tijd werd gebruikt.

De opgraving vult onze kennis aan over het noordelijke stadsdeel van Herentals. Ze toont hoe een nat en laaggelegen stuk vallei stap voor stap werd ingericht en deel werd van de stad. Dat patroon kennen we ook van andere locaties in Herentals, zoals de Burchtstraat.

Volgende
Volgende

Van ijzertijd tot middeleeuwen: bewoningssporen onder de Henrad-site in Herentals